Bảo hiểm Thất nghiệp: ĐẾN PHÚT CHÓT VẪN NGƠ NGÁC?

Xin mạn phép đăng lại bài viết này của tác giả phan anh cuong từ diễn đàn Lawsoft.

Chính sách bảo hiểm thất nghiệp đã được quy định trong Luật số 71 về Bảo hiểm xã hội từ ngày 29 tháng 06 năm 2006. Vì đây là vấn đề mới nên chính sách này đã đựơc lùi thời điểm áp dụng sau hai năm rưỡi, tức vào ngày 1/1/2009. Vậy mà cho đến tận bây giờ, các doanh nghiệp, người lao động và thậm chí cả các cơ quan nhà nước  vẫn ngơ ngác bởi chưa có các văn bản hướng dẫn cần thiết…

Mù mờ về chính sách

Suốt nhiều tháng nay, người lao động khắp trong Nam ngoài Bắc nháo nhác hỏi nhau về chính sách bảo hiểm thất nghiệp, không biết chính sách đó ra sao nhưng nghe nói quy định về trợ cấp thôi việc đã áp dụng bấy nay theo Điều 42 Bộ luật Lao động bị bãi bỏ! Trên báo chí, nhiều cán bộ có trách nhiệm trả lời cũng mỗi người một phách. Nhiều luật sư có uy tín cũng lên báo khẳng định chắc nịch: Chế độ Bảo hiểm thất nghiệp không hề liên quan đến chế độ trợ cấp thôi việc! Trên mạng, ở hầu hết các diễn đàn liên quan đến lao động, việc làm; liên quan đến pháp luật đều có các câu hỏi, các bài thảo luận đối chọi nhau chan chát, người bảo bỏ chế độ trợ cấp thôi việc, người nói không! Luật pháp không rõ ràng khiến người lao động hoang mang. Lo sợ vì bỗng dưng bị mất một khoản tiền lớn, nhiều lao động làm việc lâu năm tại các doanh nghiệp đã tính tới việc xin thôi việc hàng loạt trước 1/1/2009 để đòi trợ cấp thôi việc theo qui định tại Bộ luật Lao động!

Mãi gần đây, ngày 12/12/2008, Chính phủ mới ban hành Nghị định 127 qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm thất nghiệp. Thế nhưng, ngay cả khi có Nghị định này thì chính sách bảo hiểm thất nghiệp vẫn chưa thể triển khai vì còn rất nhiều vấn đề chưa rõ ràng trong Nghị định, trong khi đến giờ, Thông tư hướng dẫn của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội vẫn đang trong quá trình dự thảo, lấy ý kiến tham gia!

Luật pháp “đá” nhau

Theo quy định tại các điều 17, 42 của Bộ Luật Lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm trả trợ cấp thôi việc, mất việc cho người lao động làm việc thường xuyên từ 12 tháng trở lên. Các qui định này cho đến hiện nay vẫn còn hiệu lực nhưng trong chương trình xây dựng Luật của Quốc hội năm 2008, 2009 không có nội dung sửa đổi, bổ sung Bộ luật lao động. Trong khi đó, khoản 6 điều 139 Luật BHXH lại qui định: “Thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp không được tính để hưởng trợ cấp mất việc hoặc trợ cấp thôi việc theo quy định của pháp luật về lao động, cán bộ công chức”.

Vấn đề đặt ra là, sau thời điểm ngày 1/1/2009 sẽ song song tồn tại một vấn đề nhưng lại có hai cách giải quyết trái ngược nhau của cùng một cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Quốc hội).

Khoản 6, điều 139 Luật BHXH đã phủ nhận quy định tại điều 17, điều 42 của Bộ luật Lao động. Như vậy, nếu không sửa đổi thì điều 17, điều 42 Bộ luật Lao động chỉ tồn tại về mặt hình thức mà không có giá trị thực hiện. Trong khi đó, hằng tháng, người lao động vẫn phải đóng bảo hiểm thất nghiệp nhưng có khi không được hưởng. Như vậy, vô hình trung, nghĩa vụ của người lao động đã tăng lên, trong khi quyền lợi lại bị giảm đi. Điều này không phù hợp với quy định của hiến pháp và pháp luật lao động Việt Nam là ưu tiên bảo vệ người lao động. Bởi lẽ, trong quan hệ lao động, người lao động luôn bị rơi vào thế yếu.

Theo một số chuyên gia pháp lí thì trợ cấp thôi việc, mất việc là quan hệ “riêng” giữa người sử dụng và người được sử dụng. Bảo hiểm thất nghiệp là quan hệ “công” giữa Nhà nước và người lao động. Vì thế, không nên đánh đồng hai chính sách này và nên giữ chế độ trợ cấp thôi việc, mất việc ngay cả khi Bảo hiểm thất nghiệp được áp dụng.

Lẽ ra, khi ban hành quy định bỏ trợ cấp mất việc, thôi việc, Cơ quan soạn thảo phải nghiên cứu trình Quốc hội phương án bãi bỏ điều 17 và 42 của Bộ luật Lao động. Trong trường hợp chưa thể sửa đổi hoặc bổ sung ngay, phải xác định rõ trong Luật BHXH danh mục, điều khoản của Bộ luật lao động đã ban hành trái với quy định của Luật BHXH và có trách nhiệm sửa đổi, bổ sung trước khi luật này có hiệu lực.

Lỗi tại ai?

Bộ Lao động Thương binh và Xã hội được Chính phủ giao chủ trì soạn thảo Luật Bảo hiểm xã hội để Chính phủ trình ra kì họp thứ 9 Quốc hội khóa XI  vào tháng 6/2006; Bộ cũng là cơ quan được Chính phủ giao soạn thảo Nghị định hướng dẫn chế độ trợ cấp thất nghiệp. Hai năm rưỡi trôi qua nhưng đến cận kề ngày thực hiện, Nghị định 127 ngày 12/12/2008 mới được ban hành.

Nghị định 127 ngày 12/12/2008 có quy định chuyển tiếp, theo đó người lao động bị mất việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động thì được hưởng các chế độ bảo hiểm thất nghiệp đối với thời gian tham gia loại bảo hiểm này (sau ngày 1/1/2009), được hưởng trợ cấp thôi việc đối với thời gian đã làm việc cho doanh nghiệp trước ngày 1/1/2009.

Trong cuộc họp báo mới đây để triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp, lãnh đạo Bộ Lao động Thương binh Xã hội khẳng định rằng, thực hiện chế độ Bảo hiểm thất nghiệp, cả giới chủ lẫn người lao động đều được lợi. Tuy nhiên, điều mà ai cũng nhìn thấy là khi triển khai thực hiện chế độ bảo hiểm thất nghiệp, người lao động phải bỏ ra thêm 1% lương để đóng vào quĩ này mà trước đây họ không phải đóng.

Thời gian không còn để có thể tổ chức phổ biến, tuyên truyền, giải thích những qui định mới. Tại sao người lao động phải đóng thêm 1% lương vào quĩ bảo hiểm thất nghiệp để được hưởng trợ cấp thất nghiệp thay cho chế độ trợ cấp thôi việc, trong khi theo Điều 17, Điều 42 Bộ luật Lao động (vẫn đang có hiệu lực) thì dù người lao động không phải đóng khoản tiền này mà họ vẫn được giới chủ trả trợ cấp thôi việc? Khi người lao động chưa có được câu trả lời rõ ràng, việc triển khai chắc chắn sẽ khó khăn!

Ngoài ra, các cơ quan BHXH địa phương- đơn vị sẽ thu và chi trả chế độ bảo hiểm thất nghiệp đến bây giờ vẫn dài cổ ngóng trông thông tư hướng dẫn của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội về các thủ tục thu chi. Ngay đến biểu mẫu thu cũng chưa có nên chả biết thu thế nào! Hỏi ra mới biết, Bộ đang lấy ý kiến cho dự thảo thông tư hướng dẫn Nghị định 127CP! Và, đến giờ, nhiều địa phương, sở LĐ- TBXH cũng còn chưa nhận được dự thảo thông tư để góp ý! Có người gợi ý, các doanh nghiệp cứ  trích 1% lương của người lao động rồi tạm giữ, khi có thông tư hướng dẫn sẽ nộp cho cơ quan bảo hiểm xã hội để tránh trường hợp sau này phải truy thu dồn một lúc hai, ba tháng. Thế nhưng, vấn đề này lại phát sinh rắc rối mới: Nếu người lao động hằng tháng vẫn bị DN trừ 1% tiền lương, nhưng DN không tham gia BHTN thì người lao động có được hưởng BHTN không?  Ngoài ra, mọi người vẫn còn loay hoay với hàng loạt câu hỏi, ví dụ: Khi mất việc, chấm dứt HĐLĐ, hợp đồng làm việc, người lao động đăng ký với cơ quan lao động nào (cấp huyện, cấp tỉnh hay phòng lao động của Ban Quản lý các KCX-KCN); Nên hiểu như thế nào về khái niệm “phù hợp” khi người lao động  thất nghiệp mà được cơ quan lao động tổ chức học nghề hoặc giới thiệu việc làm; Nội dung quy định tại khoản 3 điều 14 Nghị định 127/CP về trách nhiệm của BHXH VN là “chi trả” trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ học nghề; tư vấn, giới thiệu việc làm hay phải “tổ chức” học nghề, tư vấn, giới thiệu việc làm cho NLĐ bị thất nghiệp…

Hai năm rưỡi lẽ ra là thời gian quá đủ cho việc ban hành các văn bản hướng dẫn. Thế nhưng, thật khó hiểu là một chính sách quan trọng, liên quan đến cơm áo, gạo tiền của hàng triệu lao động đã không được Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quan tâm đúng mức!

Phan Anh Cường

Những bài viết có liên quan:

1. Bảo hiểm thất nghiệp không ảnh hưởng đến trợ cấp thôi việc
2. Nhùng nhằng chuyện hỗ trợ thất nghiệp
3. Quyền lợi của người tham gia Bảo hiểm Y tế
4. Công văn 2114/LĐTBXH-LĐTL của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội hướng dẫn chi trả trợ cấp mất việc làm
5. Mỗi độ tuổi một lời khuyên nghề nghiệp
6. Chữa bệnh ở nước ngoài được thanh toán tối đa 4,5 triệu đồng